International Politics Studies Journal

fa نقش راهبردی زیست‌فناوری در امنیت غذایی بر پایه رئالیسم تدافعی The Strategic Role of Biotechnology in Geopolitical Equations and Food Security تخصصي Special پژوهشي Research در نظریه‌های روابط بین‌الملل، یکی از ملاک‌های اصلی سنجش کارآمدی یک نظریه، توانایی آن در تحلیل و تبیین طیف گسترده‌ای از پدیده‌ها و تحولات است. نظریه‌ای که بتواند ابعاد بیشتری از واقعیت‌های پیچیده نظام بین‌الملل را توضیح دهد، از اعتبار تحلیلی بیشتری برخوردار خواهد بود (حمیرا، ۱۳۹۰، ص. 3). این مقاله در پی پاسخ به این پرسش اساسی است که کدام‌یک از نظریه‌های روابط بین‌الملل – به‌ویژه در درون سنت رئالیسم – ظرفیت بیشتری برای تحلیل پویش‌های مرتبط با زیست‌فناوری و امنیت غذایی در چارچوب ژئوپلیتیک منطقه‌ای و جهانی دارد؟ در چارچوب مفهومی این پژوهش، با اتکا به تقسیم‌بندی نظریه‌های رئالیستی از منظر «تالیافرو (Clementi, 2024, p. 4) و تمرکز بر رئالیسم تدافعی (Douglas, 2012, p. 4) استدلال می‌شود که رفتار دولت‌ها در حوزه زیست‌فناوری – به‌ویژه در بعد امنیت غذایی – عمدتاً از منطق بقاء و تأمین امنیت ملی نشأت می‌گیرد، نه از میل به توسعه‌طلبی یا سلطه‌جویی. در شرایطی که محیط بین‌المللی آکنده از بی‌ثباتی و رقابت فزاینده است، گرایش دولت‌ها به بهره‌گیری از فناوری‌های نوین کشاورزی، مهندسی ژنتیک، تولید بذرهای مقاوم و مقابله با تهدیدات زیست‌محیطی، پاسخی عقلانی برای تقویت امنیت نسبی و کاهش آسیب‌پذیری ملی تلقی می‌شود (Bergeron & Chan, 2004, p. 1; Juma, 2002, p. 5). از این منظر، نگرانی برخی قدرت‌های بین‌المللی نسبت به پیشرفت زیست‌فناوری در کشورهای مستقل یا در حال توسعه – از جمله جمهوری اسلامی ایران – بیشتر ناشی از «معمای امنیت» و برداشت نادرست از انگیزه‌های امنیتی این کشورهاست. در حالی که از نگاه رئالیسم تدافعی، اقدامات ایران در حوزه زیست‌فناوری، بازتاب تلاشی مشروع برای تقویت امنیت غذایی به‌مثابه یکی از مؤلفه‌های بنیادین امنیت ملی است (Larijani & Zahedi, 2007, p. 1). در نهایت، مقاله تأکید می‌کند که تحلیل‌های بدبینانه‌ای که سیاست‌های زیست‌فناورانه جمهوری اسلامی ایران را در قالب تهدیدی علیه نظم جهانی یا مصداقی از رفتار تهاجمی قلمداد می‌کنند، مبتنی بر برداشتی نادرست از واقعیت‌های ژئوپلیتیکی و مفروضات نظری هستند. این سیاست‌ها در چارچوب رئالیسم تدافعی قابل فهم‌اند و هدف اصلی آن‌ها، پاسخ‌گویی به نیازهای حیاتی جمعیت، مقابله با چالش‌های اقلیمی، و تضمین بقاء ملی در یک محیط بین‌المللی پرمخاطره است (حمیرا، ۱۳۹۰، ص. 3)   Abstract: In international relations theory, one of the primary criteria for evaluating the effectiveness of a theoretical approach is its capacity to analyze and explain a broad spectrum of phenomena and developments. A theory that can account for more dimensions of the complex realities of the international system will enjoy greater analytical credibility [1]. This article seeks to address a fundamental question: Which of the international relations theories—particularly within the realist tradition—offers the greatest capacity for analyzing dynamics related to biotechnology and food security within regional and global geopolitical frameworks? Within the conceptual framework of this study, drawing on Taliaferro’s classification of realist theories and focusing on defensive realism, it is argued that state behavior in the biotechnology sector especially in the field of food security—stems primarily from the logic of survival and the safeguarding of national security, rather than from expansionist or hegemonic ambitions. In an international environment marked by instability and intensifying competition, the tendency of states to utilize advanced agricultural technologies, genetic engineering, the production of resilient seed varieties, and measures to counter environmental threats can be understood as a rational response aimed at enhancing relative security and reducing national vulnerability From this perspective, the concern of certain international powers over biotechnology advances in independent or developing countries—such as the Islamic Republic of Iran—arises largely from the “security dilemma” and a misinterpretation of these states’ security-oriented motivations. In the view of defensive realism, Iran’s activities in the biotechnology field reflect a legitimate effort to strengthen food security as one of the core pillars of national security . Ultimately, the article underscores that pessimistic analyses, which portray Iran’s biotechnological policies as a threat to global order or as an instance of aggressive behavior, are founded on misreadings of geopolitical realities and theoretical assumptions. These policies, when understood through the lens of defensive realism, are aimed primarily at addressing vital population needs, confronting climate challenges, and ensuring national survival in a perilous international environment .   رئالیسم تدافعی, زیست‌فناوری, امنیت غذایی, ژئوپلیتیک منطقه‌ای Defensive Realism, Biotechnology, Food Security, Regional Geopolitics 1 32 http://ipsj.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-132-1&slc_lang=fa&sid=1 fathollah tahmasebi فتح الله طهماسبی fathollah.tahmasbi.academic@gmail.com 1003194753284600574 1003194753284600574 No Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran دانشگاه ازاد واحد تهران مرکز Ardeshir Sanaei اردشیر سنایی ardeshir.sanaie@iau.ac.ir 1003194753284600571 1003194753284600571 Yes Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran دانشگاه ازاد واحد تهران مرکز reza jalali رضا جلالی rez.jalali@iauctb.ac.i 1003194753284600572 1003194753284600572 No Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran دانشگاه ازاد واحد تهران مرکز morteza normohamadi مرتضی نورمحمدی politic110@gmail.com 1003194753284600573 1003194753284600573 No alameh دانشگاه علامه